Chyba wszyscy znamy powiedzenie „Jak cię widzą, tak cię piszą”. Jednocześnie często nam się też mówi, żeby „nie oceniać książki po okładce”. Robimy to. Oceniamy. Warto mieć przy tym świadomość, że jest to całkowicie naturalne.
W lutym byłam na wystawie „Niech nas widzą! Wizerunek, strój, ciało” w Zamku Królewskim w Warszawie (wystawa była dostępna od 10 października 2025 do 8 lutego 2026 r.).
Wystawa pokazywała to, że ludzie od zawsze budowali swój wizerunek świadomie. Strój, poza funkcją praktyczną, był również komunikatem. Czy tego chcemy, czy nie, nasz wizerunek mówi o nas bardzo dużo. Czasami więcej niż byśmy chcieli.
Dlaczego tak się dzieje? Z psychologicznego punktu widzenia ocenianie ludzi po wyglądzie jest naturalnym mechanizmem poznawczym. Możemy uważać to za przejaw powierzchowności, ale sami też tak robimy. Nasz mózg został zaprojektowany do szybkiego przetwarzania bodźców i podejmowania błyskawicznych decyzji. Zanim zdążymy dostrzec czyjeś kompetencje, widzimy twarz, postawę, ubiór, ekspresję. Na tej podstawie uruchamiają się tzw. heurystyki, czyli poznawcze skróty myślowe, które pomagają nam oszczędzać energię i szybko ocenić, czy dana osoba jest godna zaufania, kompetentna, podobna do nas lub „pasująca” do kontekstu.
Jednym z takich mechanizmów jest efekt halo (efekt aureoli). Polega na tym, że jeśli ktoś wydaje nam się atrakcyjny fizycznie lub po prostu schludny, uporządkowany, to automatycznie przypisujemy mu także inne pozytywne cechy. Czy to jest sprawiedliwe? Oczywiście, że nie. Ale jest to naturalne.
Wygląd stanowi więc pierwszą warstwę komunikacji. Jest sygnałem staranności, intencji i świadomości sytuacyjnej.
Możemy się obrażać i udawać, że ten mechanizm nie istnieje. Możemy też zachować się dojrzale i zaakceptować ten fakt, zrozumieć, jak wspomniany mechanizm działa i wykorzystać go w świadomym zarządzaniu wizerunkiem.
Poniżej zebrałam kilka uniwersalnych zasad dotyczących wizerunku. Funkcjonują one od wieków i nie zapowiada się, żeby coś miało się zmienić w tym zakresie.
- Zawsze coś komunikujemy.
Tak, nawet wtedy, gdy nie robimy tego świadomie. Musimy mieć na uwadze, że brak decyzji i jakichkolwiek działań w obszarze wizerunku, też jest tą decyzją. Tylko wtedy pozostawiamy wszystko przypadkowi. Nawet jeśli staramy się być neutralni, to ta neutralność również będzie komunikatem. - Ludzie najpierw nas widzą, potem słuchają.
Pierwsze wrażenie powstaje jeszcze zanim zdążymy się przedstawić. Forma zawsze będzie poprzedzała treść. Czy to znaczy, że to, co się wydarzy później nie ma znaczenia? Oczywiście, że ma. Ale te pierwsze sekundy wpłyną na to, jakie nastawienie do nas będą mieć nasi odbiorcy. - Spójność buduje wiarygodność.
Jeśli nasz styl, sposób mówienia, zdjęcia, ubrania i zachowanie są ze sobą spójne i się uzupełniają, zaczynamy być postrzegani jako autentyczni. - Detal potrafi powiedzieć bardzo dużo.
Detale potrafią zepsuć najlepszą stylizację. Niewyprasowana koszula, czy wystające nitki świadczą o naszym niedbalstwie. Do tego dochodzą jeszcze takie elementy jak odpowiednia tkanina, kolor, krój, jakość zdjęć, słownictwo, którym się posługujemy. To wszystko świadczy o nas i może być sygnałem statusu, staranności i świadomości. - Strój (i styl) może dawać władzę.
Historycznie ubiór odróżniał tych, którzy rządzą, od tych, którzy słuchają. Wskazywał na ludzi zamożnych i wykształconych. Dzisiaj działa to podobnie, tylko z większą subtelnością. - Można używać wizerunku, by przynależeć… albo by się wyróżnić.
Często konkretne grupy zawodowe mają podobny dress code i odpowiedni strój będzie świadczył o przynależności. To mogą być również detale – droższe torebki, czy zegarki z górnej póki też są narzędziem budowania wizerunku. Jednocześnie można iść być w kontrze do przyjętych zasad. Steve Jobs był biznesmenem, a jednak zrezygnował z garniturów na rzecz czarnego golfu, który stał się jego wizytówką. Wykorzystywanie wizerunku, a przynależeć do grupy jest działaniem strategicznym. Wyróżnienie się również. Ważne, żeby było to świadome. - Ludzie ufają temu, co rozumieją wizualnie.
Jeśli nasza estetyka jest chaotyczna, odbiorca czuje chaos. Jeśli jest klarowna, będzie czuł profesjonalizm i spokój. Wtedy będzie łatwiej mu nam zaufać, bo rozumie naszą komunikację i nasz styl. - Wizerunek jest opowieścią o tożsamości.
Istotne jest to, żebyśmy wizerunkiem potrafili wyrazić siebie. Tych prawdziwych. Nie chodzi tylko o to, by wyglądać dobrze. Chodzi o to, by wyglądać jak MY. Tylko w wersji świadomej. Musimy czuć się dobrze. Jeśli nasz wizerunek jest maską, za którą się chowamy, to nie będzie działać. Zabraknie nam autentyczności. - Estetyka wpływa na to, jak ludzie oceniają Twoje kompetencje.
Wspomniałam już wyżej o efekcie aureoli. Prawdą jest, że oceniamy to, co ładne, jako bardziej profesjonalne. To nie jest sprawiedliwe, ale na pewno jest prawdziwe. Jeśli chcemy mieć możliwość zaprezentowania naszych kompetencji, to musimy też zadbać o „okładkę”. - Konsekwencja w czasie buduje markę.
Świadome budowanie wizerunku jest procesem, który trwa miesiące lub nawet lata. To jest strategia długo terminowa, dlatego musimy pamiętać, że jednorazowy efekt nie buduje wizerunku. Buduje go powtarzalność i spójność. - Najsilniejszy wizerunek to ten, który ma odwagę być charakterystyczny.
Wyrazistość buduje zapamiętywalność. To jednak nie oznacza, że musimy wyglądem szokować i uciekać się do kontrowersji. Styl i klasa w ubiorze również zwracają na siebie uwagę. Możemy być charakterystyczni ze względu na dopracowany styl, ale możemy być też charakterystyczni, bo będziemy słupem reklamowym obklejonym logotypami. Jeśli zależy nam na tym, żeby za wszelką cenę pokazać, że nas stać na dane marki, to osiągniemy cel. Tylko pamiętajmy, że to również mówi o nas bardzo dużo. Bez względu na to, w którym kierunku pójdziemy, miejmy na uwadze, że ludzie zapamiętują wyrazistość, nie poprawność. - Wizerunek jest narzędziem, nie próżnością.
Często można spotkać się z podejściem, że zwracanie uwagi na wizerunek jest powierzchowne i próżne. Tak naprawdę wszyscy to robimy, dlatego świadomy wizerunek jest częścią strategii komunikacyjnej. To jest wyglądamy, jest tak samo istotne jak to, co mówimy i robimy. - Najważniejsze pytanie brzmi: jak chcesz być widziany?
Większość ludzi nigdy sobie nie zadaje tego pytania. Dlatego ich wizerunek tworzy się przypadkiem. Jeśli nie mamy określonego tego, jak chcemy być widziani, to nie możemy być spójni, bo nie wiemy, w którym kierunku zmierzamy. Warto się zastanowić nad tym, jaki jest nasz wizerunek pożądany.
Ludzie od wieków projektują swój obraz w oczach innych z ogromną precyzją. Dzisiaj mamy do dyspozycji więcej narzędzi niż nasi przodkowie 300 lat temu.
Zostawiam Cię dzisiaj z pytaniem – jak chcesz, żeby ludzie Cię postrzegali i co z tym robisz?
